โครงการเสริมสร้างภูมิชีวิตพิชิตบุหรี่ฯ

วัดปลอดบุหรี่ที่เข้าใจไม่ตรงกัน

ในวงสนทนา เมื่อพูดถึงการทำให้ “วัดและพระปลอดบุหรี่” หลายต่อหลายคนมักสรุปทันทีทันใด ว่า… จะเป็นการรณรงค์ให้ “พระเลิกสูบบุหรี่” ขณะที่ผู้ฟังอีกจำนวนไม่น้อย จะตีความไปว่า “ไม่ให้สูบบุหรี่ในวัด”

แต่ประเด็นเดียวกันนี้ เมื่อนำไปสนทนากับพระภิกษุสามเณร ก็มักถูกตีความไปว่า จะมาชักชวนให้พระร่วมรณรงค์ ให้ “ชาวบ้านเลิกสูบบุหรี่”

ข้อเท็จจริงเหล่านี้ อาจเกิดขึ้นเพราะปัญหาในการสื่อสาร–การทำความเข้าใจ หรือจะเป็นเพราะผลของการรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ในภาพรวม ที่คนทั่วไปจำได้หมายรู้กันมาโดยตลอด ว่าเป็นการรณรงค์ให้ผู้คน “เลิกสูบบุหรี่” ซึ่งก็คงจะต้องศึกษาในรายละเอียดกันต่อไป

แต่สำหรับโครงการเสริมสร้างภูมิชีวิตพิชิตบุหรี่ในเพศบรรพชิต ซึ่งเข้ามามีส่วนร่วมในการรณรงค์ให้วัดและพระปลอดบุหรี่มาตลอด ๔ ปีเศษ ปรากฏการณ์ที่กล่าวถึงข้างต้นมีผลกระทบต่อการทำงาน ทั้งในภาคสนาม และการทำงานร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ(สสส.) มาอย่างต่อเนื่อง

เพราะทำให้บุคคลหรือส่วนงานของ “สสส.” ที่เกี่ยวข้องกับโครงการ สอบถามทั้งทางตรงและทางอ้อมอยู่เสมอ ว่า “ทำให้พระเลิกสูบบุหรี่ได้กี่รูปแล้ว?”

ขณะที่ในการทำงานภาคสนามในช่วงต้น พระที่เป็นแกนนำของโครงการจำนวนหนึ่ง ก็พร้อมที่จะบอกเล่าอย่างยืดยาวถึงการไปแสดงธรรม “ให้ผู้คนตระหนักถึงโทษภัยของบุหรี่” โดยที่การจัดการให้เกิด “เขตปลอดบุหรี่ในวัด” ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เป้าหมายหนึ่งของโครงการเสริมสร้างภูมิชีวิตฯ กลับคืบหน้าไปอย่างเชื่องช้ากว่าที่ควรจะเป็น…

เดิมที โครงการเสริมสร้างภูมิชีวิตพิชิตบุหรี่ในเพศบรรพชิต เข้ามารับทุนจากกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ(สสส.) ในลักษณะโครงการนำร่อง เพื่อหารูปแบบและกระบวนการที่เหมาะสมและเป็นไปได้ ในการจัดตั้งวัดปลอดบุหรี่อย่างยั่งยืน โดยโครงการคัดเลือกพื้นที่ดำเนินงานระยะแรก ในจังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดสกลนคร จังหวัดยโสธร และจังหวัดอ่างทอง จังหวัดละ ๑ อำเภอ คัดเลือกวัดเข้าร่วมโครงการพัฒนาให้เป็น “วัดต้นแบบ” จังหวัดละ ๕ วัด พัฒนาในลักษณะ “วัดขยายผล” อีกจังหวัดละ ๓ วัด รวมจำนวนวัดเข้าร่วมโครงการจังหวัดละ ๘ วัด รวมทั้งสิ้น ๔ จังหวัด จำนวน ๓๒ วัด มีระยะเวลาดำเนินงานทั้งสิ้น ๒ ปี

คำถามที่มีมาถึงโครงการโดยตลอดก็คือ “พระเลิกสูบบุหรี่ได้กี่รูปแล้ว?”

ขณะที่เจ้าหน้าที่โครงการก็พยายามตอบคำถาม(ด้วยความอดทน) ว่า “โครงการกำลังทดลองหารูปแบบและกระบวนการจัดตั้งวัดปลอดบุหรี่ต้นแบบ และแนวทางในการบริหารวัดปลอดบุหรี่ให้ยั่งยืนครับ/ค่ะ..”

ถ้าชาวบ้านข้างวัดถามก็คงไม่คำถามก็คงไม่กระไรนัก แต่ดังกล่าวกลับมาจากผู้ทรงคุณวุฒิ(ของ สสส.)บางท่าน หรือแม้กระทั่งบางท่านของคณะทำงานประเมินผลภายนอก(ของโครงการระยะแรก)…

จึงไม่น่าแปลกใจที่โครงการเสริมสร้างภูมิชีวิตพิชิตบุหรี่ในเพศบรรพชิต จะถูกลดเวลาในการดำเนินงาน และลดจำนวนงบประมาณในการดำเนินงานของโครงการระยะที่ ๒ (พฤศจิกายน ๒๕๕๑ – ตุลาคม ๒๕๕๒) ทั้งที่เคยได้รับรางวัลระดับชาติ จากศูนย์วิจัยและจัดการความรู้ เพื่อการควบคุมการบริโภคยาสูบ(ศจย.) ในการดำเนินงานโครงการระยะแรก และหลายฝ่ายก็ให้การยอมรับ ในโมเดลของวัดต้นแบบ และแนวทางการบริหารวัดต้นแบบ ที่โครงการเสริมสร้างภูมิชีวิตสรุปผลจากการดำเนินงานตลอด ๒ ปี

มิหนำซ้ำ กระบวนการจัดตั้งวัดต้นแบบและแนวทางการบริหารดังกล่าว ก็ไม่อาจนำมาใช้ได้อย่างสมบูรณ์ ในโครงการระยะที่ ๒ เนื่องจากข้อจำกัดของเวลาและงบประมาณที่ได้รับ ขณะที่โครงการระยะที่ ๒ ต้องเพิ่มจำนวนของวัดเข้าร่วมโครงการ(ตามข้อเสนอของ สสส.) ขึ้นเป็น ๒๐๐ วัด(การเพิ่มแบบตัวคูณ?)

ลดงบประมาณ ลดเวลา แต่เพิ่มปริมาณงาน เพิ่มพื้นที่การทำงานให้กว้างขึ้น…

ถึงอย่างนั้นก็ตาม คนที่ทำงานนี้ก็ยังก้มหน้าก้มตาทำกันไป โดยที่คำถามอมตะก็ยังตามมาหลอกหลอนคนทำงานในโครงการอยู่เป็นระยะ ว่า “มีพระเลิกสูบบุหรี่โดยการดำเนินงานของโครงการนี้กี่รูปแล้ว?”

เมื่ออธิบายดังที่ปรากฏข้างต้น ก็ถูกย้อนกลับมาว่า “ก็ชื่อโครงการบอกว่า ‘พิชิตบุหรี่ในเพศบรรพชิต’ นี่นา”

บางคนจึงต้องอธิบายเพิ่มเติมต่อมาว่า คำว่า “ภูมิ” นั้น แง่หนึ่งหมายถึง “พื้นที่” ชื่อโครงการนี้หมายถึง “การขยายพื้นที่ของชีวิตเพื่อพิชิตบุหรี่ในเพศบรรพชิต” ซึ่งเบื้องต้น คือการทำให้พื้นที่ของวัดเป็นเขตปลอดบุหรี่ และขยายพื้นที่ เพิ่มปริมาณเนื้อที่ เพื่อจำกัดพื้นที่สูบบุหรี่ และขยายผลสู่การ “พิชิตบุหรี่ในเพศบรรพชิต” เป็นลำดับต่อไปนั่นเอง

เรื่องราวที่กล่าวมาตั้งแต่ต้น จะว่าไปแล้ว ก็เป็นเรื่องของความรู้ความเข้าใจ เป็นเรื่องของการปรับ “ทิฏฐิ” คือความคิดความเห็นให้ถูกตรง ให้อยู่ในร่องในรอยเดียวกัน

แต่ถ้าจะว่ากันในรายละเอียด ก็คงจะต้องไล่เรียงกันยืดยาว ว่ามีเหตุ มีปัจจัยอย่างไร กระบวนการปรับปรุง หรือการทำให้เกิดขึ้นซึ่ง “สัมมาทิฏฐิ” ว่าด้วย “วัดปลอดบุหรี่” จึงได้เกิดขึ้นกับผู้คนนอกกลุ่มเป้าหมายได้อย่างลำบากยากเย็นนัก จะเป็นเพราะคนชี้แจงพูดหรือเขียนไม่ครบถ้วนกระบวนความ อธิบายเข้าใจยาก หรือเป็นเพราะรับสาร-คนฟัง ไม่ยอมฟัง ไม่ตั้งใจฟัง ไม่สนใจฟัง หรือประกอบกันทั้ง ๒ ส่วน ก็ยากที่จะยืนยัน

เพราะถ้าประเด็นดังกล่าวนี้ได้รับการแก้ไขให้ลุล่วงไปได้ การทำให้วัดและพระปลอดบุหรี่ก็น่าจะคืบหน้าไปได้มากกว่าที่เป็นอยู่

และโดยนัยเดียวกัน การมีท่าทีที่พร้อมจะรับฟัง แล้วเปิดใจกว้างเพื่อพิจารณาโดยแยบคาย ก็น่าจะเป็นทางออกหนึ่ง ซึ่งช่วยให้เกิดบรรยากาศของความร่วมไม้ร่วมมือที่ดี ที่จะช่วยให้สังคมไทยไร้ควันบุหรี่ได้อย่างสมบูรณ์แบบยิ่งขึ้น

ที่ว่าอย่างนี้ก็เพราะ ในบรรดากลุ่มเป้าหมาย ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิต เมื่อร่วมโครงการไปสักระยะ ก็จะเข้าใจประเด็นเช่นนี้ได้อย่างแจ่มชัด และสามารถพัฒนาคุณภาพของงานร่วมกันได้ด้วยดี

ในแวดวงของคนทำงานโครงการนี้ จึงพูดกันเสมอว่า การทำงานให้วัดเป็นเขตปลอดบุหรี่นั้นไม่ใช่เรื่องยาก ถ้ามีเวลา มีงบประมาณ มีคนทำงาน และมีการบริหารจัดการที่ดี การทำให้ทุกวัด หรืออย่างน้อยการทำให้วัดส่วนใหญ่ปลอดบุหรี่ของประเทศไทย ก็อยู่ในวิสัยที่เป็นไปได้

แต่เบื้องต้น คงต้องเริ่มกันตรงที่…จะทำอย่างไร จึงจะทำให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง “เปิดใจให้กว้างอย่างปราศจากอคติ” แล้วรับฟังพวกเราบ้าง ว่าคนในโครงการเสริมสร้างภูมิชีวิตพิชิตบุหรี่ในเพศบรรพชิต กำลังทำอะไร และพวกเราอยากจะทำอะไร โดยวิธีการใด เพื่อให้วัดและพระปลอดบุหรี่อย่างยั่งยืน